ઘણા સમય પહેલાં, વિન્ડહેવન નામના ધમધમતા બંદર શહેરમાં, જમીલ નામનો એક નીડર યુવાન ખલાસી રહેતો હતો. વિખરાયેલા બદામી વાળ, સમુદ્ર જેવી ચમકતી ભૂરી આંખો અને સપનાંઓથી ભરેલા હૃદય સાથે, જમીલ પોતાના સાહસિક સ્વભાવ માટે જાણીતો હતો. તે વારંવાર ક્ષિતિજ તરફ જોતો, અજાણ્યા વિશ્વ માટે ઝંખના રાખતો. એક નિર્ણાયક સાંજે, જ્યારે સૂરજ મોજાં પાછળ ડૂબી રહ્યો હતો, ત્યારે તે પોતાના મજબૂત વહાણ «તારક પ્રવાસી» પર સવાર થઈ, પેઢી દર પેઢી ચાલી આવેલો ભરોસાપાત્ર હોકાયંત્ર મજબૂતીથી પકડીને, પ્રયાણ કર્યું.
જમીલ ચમકતા પાણીમાં વહાણ ચલાવી રહ્યો હતો, ત્યારે અચાનક એક તોફાન ફાટી નીકળ્યું, ગુસ્સાભર્યા વમળો જેવા કાળા વાદળો તેના માથા ઉપર ઘૂમવા લાગ્યા. પવન ગર્જના કરતો હતો અને «તારક પ્રવાસી»ને રમકડાની હોડીની જેમ ફેંકતો હતો. ચારેબાજુ મોજાં અથડાતાં હતાં, જમીલે સુકાનને મજબૂતીથી પકડી રાખ્યું, મીઠાથી લપસણા લાકડા પર તેની આંગળીઓના સાંધા સફેદ થઈ ગયા. તે તોફાનમાંથી પસાર થઈ શકશે એમ વિચાર્યું ત્યાં જ, એક વિશાળ મોજું તેના તરફ ધસી આવ્યું અને આખા વહાણને ગળી ગયું. જ્યારે તેની આંખ ખૂલી, ત્યારે તે એક અજાણ્યા ટાપુના કિનારે વહી આવ્યો હતો, જ્યાં રેતી સૂર્યપ્રકાશમાં હીરાની જેમ ચમકતી હતી.
જમીલ ઊભો થયો અને પોતાનાં કપડાં પરથી રેતી ખંખેરી, ત્યારે જ તેને સમજાયું કે તે એકલો નથી. આ ટાપુ જીવંત હતો! વૃક્ષો ધીમેથી ડોલી રહ્યાં હતાં, તેમનાં થડ શ્વાસ લેતા રાક્ષસોની જેમ ફૂલતાં-સંકોચાતાં હતાં. તે વધુ ઊંડે ગયો ત્યારે, તેને એક ખુલ્લી જગ્યા મળી જ્યાં એક ચમકતું સરોવર લયબદ્ધ રીતે ધબકતું હતું. જમીલ સાવધાનીથી નજીક ગયો, તે દૃશ્ય જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયો. અચાનક, સરોવરે તેની સાથે ફફડાટ કર્યો, હવામાં વહેતા મૃદુ, લહેરાતા અવાજમાં: «બીજા ટાપુ પર જવા માટે, તારે તારી સહજવૃત્તિ પર વિશ્વાસ કરીને કૂદકો મારવો પડશે, બહાદુર ખલાસી.»
જમીલના બૂટ પાણીની કિનારે જાણે મૂળિયાં નાખીને સ્થિર થઈ ગયા હતા, એક હાથ હજુ પણ નજીકના મૂળિયાને પકડી રાખ્યો હતો. જો તે ડૂબી જાય તો? પણ સરોવરના હળવા મોજાં પ્રોત્સાહન જેવાં લાગ્યાં, તેણે ઊંડો શ્વાસ લીધો, ટાપુના ધબકારા પોતાની અંદર ગુંજતા અનુભવ્યા. એક કૂદકા સાથે, તે ઠંડા પાણીમાં કૂદી પડ્યો. આશ્ચર્યની વાત એ કે તે ડૂબ્યો નહીં; તેના બદલે, તે સહેલાઈથી તરવા લાગ્યો, અને સરોવરે તેને સપાટીની નીચે ખૂલેલા એક ચમકતા દ્વાર તરફ દોરી ગયો.
પાણીમાંથી બહાર આવીને, જમીલે પોતાની જાતને એક એવા શહેરમાં જોયો જ્યાં કોઈ બોલતું નહોતું. ઈમારતો રંગબેરંગી મોઝેકથી શણગારેલી હતી, છતાં દરેક રહેવાસી ચૂપચાપ ફરતો હતો. મૂંઝાયેલા જમીલે એક દુકાનદાર પાસે જઈ, ઈશારાથી ખોરાક માંગ્યો. દુકાનદારે પ્રેમથી હસીને તેને એક ફળ આપ્યું, પણ એક પણ શબ્દ બોલાયો નહીં. જમીલના ખભા ઢળી પડ્યા, તે ઓછામાં ઓછો એક નાનો અવાજ પણ જવાબમાં સાંભળવા ઝંખતો હતો. તેને આશ્ચર્ય થયું કે આ લોકો શા માટે મૌન પસંદ કરે છે.
જ્યારે બપોરનો સૂરજ પોતાની ટોચે પહોંચ્યો, ત્યારે જમીલે એક વિચિત્ર બાબત નોંધી. બધા લોકો સ્થિર થઈ ગયા, પૂતળાંની જેમ અડોલ ઊભા રહ્યા. તેને બૂમ પાડવાની ઈચ્છા થઈ, પણ સહજવૃત્તિથી તે અટકી ગયો. ત્યારે જ તેને સમજાયું — આ શહેર મૌનની સંવાદિતા પર ખીલે છે, જ્યાં શબ્દોના ઘોંઘાટ વિના પણ વિચારો સાંભળી શકાય છે. પ્રેરિત થઈને, જમીલે તે મૌનને અપનાવવાનું નક્કી કર્યું, આંખો બંધ કરી પાંદડાંઓના મૃદુ મર્મરને, દૂરથી આવતા પક્ષીઓના કલરવને સાંભળ્યાં. તે ક્ષણે, તેને પોતાની અંદર શાંતિ મળી.
નવી મળેલી સ્પષ્ટતા સાથે, જમીલ આગલા ટાપુ તરફ આગળ વધ્યો, જ્યાં એક ઊંચો પર્વત ઊભો હતો, જેની સપાટી વિવિધ આકારો અને કદનાં ચુંબકોથી ચમકતી હતી. તે નજીક ગયો ત્યારે, તેને એક અદૃશ્ય શક્તિ પોતાને ખેંચતી, જુદી જુદી દિશાઓમાં ખેંચી જતી અનુભવાઈ. આ ગૂંચવણભર્યું હતું, અને એક ક્ષણ માટે તે અદૃશ્ય ખેંચાણ સામે તેના પગલાં ડગમગ્યાં. દરેક આગળ વધતું પગલું જાણે એક અદૃશ્ય પ્રવાહ સામેની લડાઈ જેવું લાગતું હતું, અને તેણે પાછા ફરવાનું વિચાર્યું.
પણ ઊંડાણમાં, જમીલને પોતે મુલાકાત લીધેલા ટાપુઓના પાઠ યાદ આવ્યા. તેણે ખેંચાણ સામે લડવાનું બંધ કર્યું અને તેના બદલે ચુંબકો પોતાની આસપાસ કેવી રીતે નાચે છે તે જોયું, તેમની લય વિરુદ્ધ નહીં પણ તેમની સાથે ચાલવાનું શીખ્યો. તે વધુ ઊંચે ચઢ્યો, ચુંબકીય ખેંચાણ પોતાની સાથે લડવાને બદલે પોતાને માર્ગદર્શન આપતું અનુભવ્યું. શિખર પર પહોંચીને, તેણે તે જ હોકાયંત્ર — જેણે તેને તોફાની સમુદ્રમાં માર્ગદર્શન આપ્યું હતું — શિખરના પથ્થરમાં રોપ્યું, જેની સોય તેણે દરેક વખતે પોતાનો અભિગમ બદલીને પાર કરેલા દરેક ટાપુ તરફ ઈશારો કરતી હતી. તે નીચે ઊતરતો હતો ત્યારે, તેનું મન પહેલેથી જ આગલા પડકાર વિશે વિચારી રહ્યું હતું, તે ગમે તે રીતે આવે તેનો સામનો કરવા તૈયાર — પાછલા પડકારનો સામનો કરવાની જૂની રીતે નહીં.
પરિસ્થિતિ સાથે અનુકૂલન સાધવું એ જ સૌથી મોટો ખજાનો છે.
